راهنمای توانبخشی شناختی پیاده‌سازی اصول مبتنی بر شواهد در عمل

کتاب راهنمای توانبخشی شناختی از جملۀ کتاب‏های ارزشمند و کاربردی در حوزۀ عصب روان‏شناسی بالینی است که با ارائۀ تکنیک‏های گام ‏به ‏گام مبتنی بر شواهد، می‏تواند نقشی به‏سزا در توانبخشی شناختی مبتلایان به آسیب مغزی داشته باشد. از نقاط قوت این کتاب می‏توان به تأیید پژوهشی و بالینی مداخلات همراه با توصیه‏های BI-ISIG اشاره کرد. همچنین، ساختار کتاب به گونه‏ای است که بعد از ارائۀ اصول توانبخشی شناختی در فصل اول، در پنج فصل پروتکل‏های دقیق توانبخشی نقایص کارکردهای اجرایی، حافظه، توجه، غفلت یک‏طرفه و روابط اجتماعی آورده شده‏اند. توجه به دو مبحث غفلت و روابط اجتماعی به موازات کنش‏های شناختی پایه و عالی توجه، حافظه و کارکردهای اجرایی همراه با ارائۀ راهبردهای تخصصی توانبخشی و تنظیم اهداف تاکتیکی ویژه در هر فصل از نقاط قوت دیگر این کتاب است که آن را از سایر کتاب‏های مشابه که بیشتر به صورت کتاب کار و تمرین تنظیم شده‏اند، متمایز می‏کند. همچنین، جامعیت مباحث مطرح‏شده قابلیت کاربرد این کتاب را نه فقط برای گروه آسیب مغزی بلکه برای سایر اختلالات فراهم می‏کند.
با توجه به اینکه مطالب کتاب حاضر به گونه‏ای ارائه شده‏اند که خواننده بتواند در گام نخست با مبانی توانبخشی شناختی، اصول برنامه‏ریزی درمان و تنظیم اهداف به شکل عملیاتی آشنا شود، آموزش کاربست اصول مطرح‏شده برای توانبخشی نقایص شناختی به تفکیک در فصول جداگانه به صورت گام‏ به‏ گام و عملیاتی آورده شده است. این کتاب می‏تواند به عنوان کتاب درسی در مقاطع تحصیلات تکمیلی برای دانشجویان علوم شناختی معرفی شود. همچنین، با توجه به وجود اصطلاحات تخصصی، به منظور تسهیل استفادۀ کتاب برای دانشجویان و علاقه‏مندان به علوم شناختی، مترجمان در پایان کتاب دو واژه‏نامۀ انگلیسی به فارسی و فارسی به انگلیسی را آماده کرده‏اند.

پیش‏گفتار ‌ی
فصل اول: مقدمه: اصول توانبخشی شناختی 1
1-1 کارکردها و ساختار این کتاب راهنما 1
1-2 محدودیت‏های این راهنما 3
1-3 چگونه از این کتاب راهنما استفاده شود؟ 3
1-4 اهداف اولیۀ توانبخشی شناختی 4
1-5 فرآیند و جریان درمان 5
1-5-الف مراحل کلی درمان 5
1-6 راهبردهای بیرونی در مقابل راهبردهای درونی 9
1-7 راهنمایی برای برنامه‏ریزی درمانی و نوشتن هدف (تاکتیکی) 10
1-7-الف حرکت از راهبرد به سمت تاکتیک 11
1-7-ب اهداف درازمدت (راهبردی) و کوتاه‏مدت (تاکتیکی) 12
1-7-پ ساختار هدف کوتاه‏مدت 13
1-7-ت الگوی نمونه برای تنظیم هدف 15
1-8 ملاحظات درمانی هنگام طراحی روش‏های آموزش 16
1-8-الف رویکردهای درمانی تکلیف‏مدار در مقابل راهبردمدار 16
1-8-ب راهبردهای بیرونی در مقابل راهبردهای درونی 17
1-9 عوامل عصبی - رفتاری و روانی - اجتماعی مؤثر بر فرآیند و نتایج درمان 19
1-9-الف متغیرهای مربوط به بیمار 19
1-9-ب عوامل خانوادگی 23
1-10 پایش پیشرفت در توانبخشی شناختی 24
فصل دوم: توانبخشی نقایص کارکردهای اجرایی 27
2-1 مقدمه 27
2-2 نقایص کارکردهای اجرایی و کژکاری مغز 28
2-3 توصیه‏های BI-ISIG برای نقایص کارکردهای شناختی 29
2-4 یک چارچوب کلی برای توانبخشی نقایص کارکردهای اجرایی 30
2-5 آموزش راهبرد فراشناختی برای نقایص کارکردهای اجرایی 33
2-5-الف آموزش راهبرد فراشناختی برای درمان نقص‏ها در کارکردهای اجرایی 35
2-6. راهبردهای صوری حل مسأله 37
2-6-الف مراحل آموزش روش‏های صوری حل مسأله 40
2-6-ب کاربرد راهبرد برای تکالیف مشخص 41
2-6-پ ملاحظات کلی درمان با راهبرد صوری حل مسأله 44
2-7 آموزش راهبرد فراشناختی برای کژتنظیمی رفتاری و هیجانی 44
2-7-الف درمان نقص در آگاهی 44
2-7-ب روش پیش‏بینی - عمل 46
2-7-پ خلاصه ‏ای از مداخلات آگاهی مطابق با علل ناآگاهی 48
2-7-ت شفاف سازی ماهیت مشکل 50
2-7-ث برنامه‏ریزی راه‏حل مسأله 51
2-7-ج اجرا، نظارت، تطبیق 53
2-8 برنامه‏های پیچیدۀ مبتنی بر شواهد برای توانبخشی نقایص کارکردهای اجرایی 54
2-8-الف پروتکل گروهی حل مسأله: مؤسسۀ راسک 54
2-8-ب برنامۀ درمان مدیریت خشم: مرکز توانبخشی رویال 57
9-2 نوشتن اهداف راهبردی و تاکتیکی در توانبخشی نقایص کارکردهای اجرایی 58
فصل سوم: توانبخشی نقایص حافظه 61
3-1 مقدمه 61
3-2 نقایص مربوط به مشکلات حافظه و آسیب مغزی 63
3-3 توصیه‏های BI-ISIG برای کژکاری حافظه 63
3-4 یک چارچوب کلی برای توانبخشی نقایص حافظه 64
3-5 جبران‏های بیرونی حافظه 67
3-5-الف دستورالعمل‏های کلی برای جبران‏های بیرونی حافظه 67
3-5-ب انواع دفترچه‏های یادداشت 68
3-5-پ مراحل آموزش در کاربرد روش‏های دفترچه یادداشت 78
3-6 آموزش راهبردهای حافظه 85
3-6-الف دستورالعمل‏های کلی برای آموزش راهبرد حافظه 85
3-6-ب انواع آموزش راهبردهای حافظه 86
3-6-پ مراحل آموزش راهبرد 90
3-7 برنامه‏های ترکیبی مبتنی بر شواهد برای توانبخشی نقایص حافظه 94
3-7-الف گروه توانبخشی حافظه 94
3-7-ب TEACH-M 96
3-8 نوشتن اهداف تاکتیکی و راهبردی در توانبخشی نقایص حافظه 97
فصل چهارم: توانبخشی نقایص توجه 101
4-1 مقدمه 101
4-2 نقایص توجه پس از آسیب مغزی 102
4-3 توصیه‏های BI-ISIG برای توانبخشی نقایص توجه 103
4-4 چارچوب کلی برای توانبخشی نقایص توجه 104
4-5 آموزش فرایند توجه 106
4-5-الف فعالیت‏های تعمیم‏دهی آموزش فرایند توجه 108
4-6 مدیریت فشار زمان 110
4-6-الف مرحلۀ 1: تشخیص مشکل 111
4-6-ب مرحلۀ 2: آموزش راهبرد 111
4-6-پ مرحلۀ 3: تعمیم 115
4-7 توانبخشی حافظۀ کاری 115
4-7-الف سطح 1. روش‏های N-Back 116
4-7-ب سطح 2 n-back با نیاز بیشتر به حافظۀ کاری (تولید تصادفی) 118
4-7-پ سطح 3 n-back با تکلیف ثانویۀ پیوسته 119
7-4-ت کاربرد بالینی 119
4-8 نوشتن اهداف راهبردی و تاکتیکی در توانبخشی نقایص توجه 121
فصل پنجم: توانبخشی غفلت یک‏طرفه 125
5-1 مقدمه 125
5-2 غفلت یک‏طرفه در کژکاری مغزی 125
5-3 توصیه‏های BI-ISIG برای غفلت یک‏طرفه 126
5-4 چارچوب کلی توانبخشی غفلت یک‏طرفه 126
5-5 آموزش پایش دیداری 129
5-5-الف اصول آموزش پایش دیداری 130
5-5-ب ارزیابی پایش دیداری 131
5-5-پ گام‏های آموزش پایش منظم و ترتیبی 131
5-5-ت آموزش پایش دیداری کامپیوتری 134
5-5-ث آموزش پایش دیداری برای خواندن و کپی کردن متون 135
5-5-ج پایش دیداری برای توصیف تصاویر 144
5-6 آموزش تصویرسازی دیداری: راهبرد فانوس دریایی 145
5-6-الف فعالیت‏هایی برای آموزش پایش دیداری و استفاده از راهبرد فانوس دریایی 146
5-7 راهبردهای فعال‏سازی عضو بدن 147
5-7-الف راهبردهای فضایی - حرکتی 147
5-7-ب راهبردهای دیداری- فضایی - حرکتی 147
5-7-پ فعالیت‏های آموزشی در استفاده از راهبردهای فضایی - حرکتی و دیداری – ... 149
5-7-ت تجسم فعال‏سازی عضو بدن 149
5-8 نوشتن اهداف راهبردی و تاکتیکی برای توانبخشی غفلت یک‏طرفه 150
فصل ششم: توانبخشی نقایص در روابط اجتماعی 155
6-1 مقدمه 155
6-2 نقایص روابط اجتماعی پس از آسیب مغزی 156
6-3 توصیه‏های BI-ISIG برای توانبخشی نقایص روابط اجتماعی 157
6-4 چارچوب کلی برای توانبخشی نقایص روابط اجتماعی 158
6-5 درمان گروهی برای نقایص روابط اجتماعی 159
6-5-الف ساختار 159
6-5-ب فرایند گروه 160
6-5-پ تنظیم هدف فردی 160
6-5-ت بازخورد 161
6-5-ث تمرین و تکرار 162
6-5-ج خودنظارتی 162
6-5-چ تعمیم مهارت‏ها 162
6-6 درمان مشکلات ادراک هیجانی 163
6-6-الف یادگیری بدون خطا 164
6-6-ب آموزش خوددستوردهی 164
6-7 روان‏درمانی فردی و درمان نقایص در روابط اجتماعی 165
6-8 نوشتن اهداف راهبردی و تاکتیکی در توانبخشی نقایص روابط اجتماعی 165
6-9 نوشتن اهداف راهبردی و تاکتیکی در توانبخشی نقایص ادراک هیجانی دیداری 166
6-10 نمونه هدف و راهبردهای درمانی برای استفاده در ادراک هیجانی شنیداری 167
منابع 169
پیوست الف: نوشتن اهداف راهبردی و تاکتیکی 175
الف 1. کژکاری‏های اجرایی 175
الف 2. نقص حافظه 177
الف 3. نقص توجه 179
الف 4. راهبردهای دیداری - فضایی 182
الف 5. نمونۀ اهداف دارای برنامه‏ریزی ماهانه 183
پیوست ب: فرم‏های‏کلی/غیراختصاصی 185
ب 1. ثبت فراگیری 185
ب 2. ثبت فراگیری: تکالیف چندگانه 186
ب 3. ثبت انطباق: تکالیف چندگانه، فرم جایگزین 187
ACRM 188
کنگرۀ پزشکی توانبخشی آمریکا 188
واژه‏نامه انگلیسی به فارسی 191
واژه‏نامه فارسی به انگلیسی 197