بودجه و مدیریت مالی در آموزش عالی

این کتاب راهنمایی جامع و کاربردی برای درک و مدیریت مؤثر بودجه در مؤسسات آموزش عالی است. نویسنده با بیانی روشن و ساختاری منسجم، به تشریح گام‌به‌گام وظایف مدیر بودجه، اجزای اصلی نظام بودجه‌ریزی و شیوه اداره واحدهای پشتیبانی و سرمایه‌ای می‌پردازد. همچنین فرآیند تدوین، اجرای عملی و ارزیابی مجدد بودجه به‌صورت دقیق و نظام‌مند بررسی شده است.


یکی از نقاط قوت اثر، بهره‌گیری از مطالعات موردی واقعی است که مفاهیم را از سطح نظری فراتر برده و امکان تحلیل موقعیت‌های عملی را برای مخاطب فراهم می‌کند. این نمونه‌ها به خواننده کمک می‌کنند تا درک عمیق‌تری از چالش‌هایی مانند محدودیت منابع، نوسانات مالی و فشارهای سیاست‌گذاری به دست آورد و برای مواجهه با آن‌ها راهکارهای مؤثر بیابد.


این کتاب برای طیف گسترده‌ای از مدیران و تصمیم‌گیران حوزه آموزش عالی طراحی شده است؛ از رؤسا و معاونان دانشگاه‌ها گرفته تا مدیران دانشکده‌ها، گروه‌های آموزشی و واحدهای اداری. همچنین دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته‌های مرتبط می‌توانند از آن به‌عنوان منبعی کاربردی برای تقویت دانش مالی و مهارت‌های تصمیم‌گیری بهره ببرند.


این اثر، ابزاری عملی برای ارتقای توان مدیریتی و اتخاذ تصمیم‌های مالی آگاهانه، مسئولانه و پایدار در فضای پیچیده دانشگاه‌ها محسوب می‌شود.

سخن مترجمان ‌أ
پیشگفتار ‌ک
دربارۀ نویسندگان ‌س
فصل اول: زمینۀ مالی و نقش مدیر بودجه 1
زمینۀ مالی آموزش عالی 2
نگرانی‌ها و دغدغه‌های مربوط به هزینه 2
هزینۀ فناوری 4
رقابت برای جذب اعضای هیئت‌علمی و کارکنان 5
افزایش رقابت برای پذیرش دانشجو 6
افزایش هزینههای کالاها و خدمات 7
رکود 2008-2009 آمریکا 9
تفاوت‌های بین مؤسسه‌های دولتی و خصوصی 10
کنترل و مجوزها 12
سیاست‌ها 12
مسائل منابع انسانی 12
خرید 13
الزامات حسابرسی 14
نقش مدیر بودجه 15
تصمیم‌گیری معتبر و منطقی 16
گوش دادن آگاهانه 16
جمع‌آوری منابع 17
دوست‌یابی 17
حل مشکلات مالی 18
چرا این موارد مهم هستند؟ 18
دانشگاه آلفا 19
مطالعۀ موردی: زمانهای فراوانی در دانشگاه آلفا 19
پرسش‌های تأملی 22
منابع 22
فصل دوم: ارکان اصلی بودجه: درآمدها و مخارج 25
درآمدها 26
بودجۀ دولتی 26
شهریه 27
شهریۀ تحصیلات تکمیلی و حرفه‌ای 28
تخفیف شهریه 29
هزینه‌های دانشجویی اجباری 30
درآمد حاصل از موقوفات 31
هزینه‌های دانشجویی ویژه 34
هدایا و اعطایی‌ها 35
اعطای سالانه 36
اعطای متمرکز 36
کمپین‌های بلندمدت 37
هدایای فرسایشی (تحلیلرفتنی) 37
کمک‌های مالی و قراردادها 38
خدمات جانبی 39
برنامه‌های ویژه 40
خدمات نهادی قراردادی 40
بیمارستان‌ها 41
مجوزها، حق ثبت اختراع و حق امتیاز 41
پشتیبانی و حمایت از سوی نهادهای مذهبی 42
سایر منابع درآمدی 43
بودجه‌های سرمایه‌ای استانی 44
حمایت سرمایه‌ای دولت 44
مخارج 44
حقوق و دستمزد 45
مزایا 46
بودجۀ دانشگاه آلفا 46
تدارکات برنامه 47
تجهیزات اداری 47
تجهیزات و نرم‌افزارهای رایانه‌ای 47
ارتباطات 48
انتشارات و چاپ 48
هزینۀ پست 49
برنامه‌ریزی 49
توسعۀ حرفه‌ای 50
حق عضویت و اشتراک نشریات 50
مسافرت 50
پذیرایی و هدایا 51
تأسیسات و امکانات 51
خدمات شهری 51
خدمات قراردادی 52
خدمات وام 52
بورسیه‌های دانشجویی و کمک‌هزینه‌های تحصیلی 52
امور متفرقه 53
نتیجه‌گیری 53
پرسش‌های تأملی 53
منابع 54
فصل سوم: شناخت و درک بودجه‌ 57
اهداف بودجه 57
عملیاتی کردن راهبردهای کسب‌وکار 58
تخصیص منابع 59
ارائۀ مشوق‌ها و ایجاد انگیزه 61
اعمال کنترل 62
فراهم‌سازی ابزارهای ارتباطی 63
انواع بودجه‌ها 65
بودجه‌های عملیاتی 65
بودجه‌های سرمایه‌ای 66
بودجه‌های جانبی 67
بودجههای وجوه ویژه 68
سازمان‌دهی و ارائۀ بودجه‌ها 68
مدل‌های رایج بودجه‌بندی 71
بودجه‌بندی کل وجوه 71
بودجه‌بندی فرمولی 71
بودجه‌بندی مبتنی بر عملکرد 73
فرایند بودجهبندی دانشگاه ایالتی بتا 74
بودجه‌بندی افزایشی 76
بودجه‌بندی مبتنی بر ابتکار عمل 77
نظام طرح‌ریزی، برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی 79
بودجه‌بندی مسئولیتمحور 80
بودجه‌بندی مبتنی بر صفر 81
مدل‌های ترکیبی جذاب و رایج بودجه‌بندی 82
تصمیم‌گیری و بودجه‌ها 85
رویکرد متمرکز 85
رویکرد غیرمتمرکز 86
رویکردهای ترکیبی 87
نتیجه‌گیری 87
پرسش‌های تأملی 87
منابع 88
فصل چهارم: مدیریت چرخۀ بودجه 91
موضوعهای کلی 92
مشخصات و ویژگی‌های نهادی 92
مشارکت‌کنندگان 93
زمان در دسترس 93
تدوین و مدیریت بودجۀ عملیاتی سال مالی 94
تنظیم دستورالعمل‌های بودجۀ نهادی و واحدی 95
بررسی محیطی 96
عملکرد گذشته در سرتاسر مؤسسه 96
پیش‌بینی درآمدها و مخارج 97
فرایندهای برنامه‌ریزی 99
جدول زمان‌بندی 100
بهاشتراک‌گذاری اطلاعات مربوط به فرایند بودجۀ نهادی 102
تدوین فرایند و دستورالعمل‌های داخلی بودجۀ واحد 102
تجزیه‌وتحلیل عملکرد بودجۀ گذشتۀ واحد 105
تدوین و بازنگری پیشنهاده‌های درون واحد 106
بررسی و بازنگری گزینه‌های برنامه و منابع تأمین مالی واحد 108
تنظیم و ارسال درخواست‌های بودجۀ واحد 109
پیامدها 110
بررسی، اصلاح و تصویب 111
نظارت بر عملکرد بودجه 112
تعدیل بودجۀ سال جاری 114
بستن بودجه 115
تجزیه‌وتحلیل و تکرار 116
نتیجه‌گیری 118
پرسش‌های تأملی 118
منابع 119
فصل پنجم: درک و شناخت بودجه‌های جانبی و سرمایه‌ای 121
بودجه‌های جانبی 121
پیش‌بینی درآمدها و مخارج 123
پیشبینی بودجۀ دانشگاه آلفا 123
پرداخت هزینه‌های سربار و خدمات نهادی 125
دانشگاه آلفا 126
برنامه‌ریزی برای تعمیر و نگهداری و جایگزینی تجهیزات 126
بودجه‌بندی احتیاطی 128
بودجه‌ها‌ی سرمایه‌ای 129
مسائل رایج بودجه‌ها‌ی سرمایه‌ای 130
برنامه‌ریزی و بودجه‌های سرمایه‌ای 130
تأمین مالی بودجه‌های سرمایه‌ای 132
تأمین مالی از منابع داخلی 132
حمایت و پشتیبانی از طریق هدایا و اعطایی‌ها 133
اوراق قرضه 134
تخصیصات 136
سرمایه‌گذاری‌های مشترک 136
تأثیر مسائل اجتماعی بر بودجه‌های سرمایه‌ای 137
لزوم هشیاری نسبت به هزینه‌های پنهان 138
نتیجه‌گیری 139
پرسش‌های تأملی 140
منابع 140
فصل ششم: مشکلات و پیچیدگی‌ها مدیریت بودجه 143
مسائل رایج 144
درک و شناخت سازمان 144
درک و شناخت تاریخچۀ بودجۀ واحد 146
مثالی برای روشن شدن موضوع 146
ارزیابی قابلیت‌ها و توانایی‌ها 147
شناسایی مشکلات و تدوین راه‌حل‌ها 148
مدیریت تغییر 150
پیچیدگی‌های رایج 152
اتکا به توافقات و قراردادهای شفاهی 152
تخمین زدن بیش از حد درآمد 153
به تعویق انداختن یک مشکل 154
دانشگاه آلفا 154
عدم درخواست کمک 155
عدم شناسایی هزینه‌های پنهان 155
عدم برنامه‌ریزی برای پایان کار 156
عدم شناسایی پیامدهای چندساله 156
عدم درک پیامدها برای دیگران 157
تصور تداوم روزهای خوب (شرایط مساعد) 158
توصیه‌هایی برای مدیران بودجۀ تازه‌کار 158
سؤال بپرسید 159
آماده باشید 159
صادق باشید 159
فهمیدن اینکه تصمیم‌گیرندگان به چه چیزی نیاز دارند 160
نقش بازی نکنید 160
شناسایی ذی‌نفعان و تصمیم‌گیرندگان 161
یاد بگیرید بگویید «نمی‌دانم» 161
توجه به جزئیات 162
ایجاد چند پیش‌فرض اولیه 162
درخواست مشاورۀ حقوقی در صورت لزوم 163
عامل نگرش 163
پرسش‌های تأملی 165
منابع 165
فصل هفتم: مدیریت نوسانات بودجه 167
دلایل کاهش بودجه 168
کاهش ثبت‌نام 168
دانشگاه آلفا 169
کاهش بودجه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های دولتی 169
عدم موفقیت در جمع‌آوری کمک‌های مالی 170
رویدادهای غیرمنتظره یا زیان‌بار 171
حذف موارد غیرضروری 172
رویکردهای نهادی برای کاهش بودجه 173
زمان، اطلاعات و قدرت ریسک‌پذیری 173
اشکال کاهش بودجه 174
توقف بودجه 174
کاهش‌های همگانی 175
کاهش‌های هدفمند 175
ساختاردهی مجدد 176
حذف برنامه‌ها 177
راهبردهای سودمند واحد 177
استفاده از کماثرترین ابزار در ابتدا 178
بهاشتراک‌گذاری اطلاعات 178
نظرخواهی کردن 178
استفاده از وجوه احتیاطی در ابتدا 179
درخواست کاهش‌های داوطلبانه 179
دادن وعده‌های اندک 180
کاهش اقلام غیرضروری 180
در نظر گرفتن برون‌سپاری 180
شناسایی منابع درآمدی جدید 181
بهاشتراک‌گذاری منابع 181
ثابت‌قدم باشید 182
از اتخاذ تصمیمهای دشوار نترسید 182
مستندسازی شرایط، فرایند و نتایج 183
مدیریت فرصت‌های بودجه‌ای 183
تجربیات کسب‌شده 184
رویکردها 184
تأمین مالی همگانی 184
سرمایه‌گذاری‌های هدفمند 185
سرمایه‌گذاری در برنامه‌های جدید 185
اولویت‌ها 186
پیشنهاد‌ها 186
نتیجه‌گیری 187
مطالعات موردی 188
مطالعۀ موردی: کالج امگا 188
مطالعۀ موردی: زمانهای چالشبرانگیز در دانشگاه آلفا 190
منابع 192
واژه‌نامۀ اصطلاحات تخصصی (فارسی به انگلیسی) 195
واژه‌نامۀ اصطلاحات تخصصی (انگلیسی به فارسی) 197