ساختار، عملکرد و مبانی طراحی وسایل پرنده دوزیست

ایران اسلامی صدها کیلومتر مرز آبی در شمال و جنوب دارد و با دسترسی به آب‌های آزاد در جنوب و وجود ذخایر عظیم نفت و گاز در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، از موقعیتی راهبردی در بین کشورهای منطقه و جهان برخوردار است. اکنون که در چند سال اخیر با تدبیر امام شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، راهبرد دفاعی کشور بر حضور مقتدرانۀ جمهوری اسلامی ایران در دریاهای آزاد استوار شده است، بدون‌شک حضور در دریاهای آزاد و به‌ویژه در اقیانوس‌ها، بهره‌برداری عادلانه از منابع خدادادی، صیانت از مرزهای آبی ایران اسلامی و دفاع از منافع جمهوری اسلامی ایران در آب‌های آزاد سراسر کرۀ زمین مستلزم وجود امنیت برای انواع شناورهای ساکن و متحرک در این آب‌هاست. ایجاد امنیت برای مناطقی که منافع جمهوری اسلامی ایران در آن‌ها واقع شده است، بدون داشتن نیروی دریایی مقتدر و فراگیر امکان‌پذیر نیست.


یکی از مؤلفه‌های اقتدار نیروی دریایی و ناوگان دریایی، تجهیز ناوگان و یگان‌های پشتیبانی‌کننده به سامانه‌های موشکی است تا بتوان آن‌ها را علیه ناوگان سطحی و زیرسطحی دشمنان بالقوۀ ایران اسلامی به‌کار برد و قدرت بازدارندگی ناوگان دریایی را افزایش داد. یکی از انواع سامانه‌های موشکی که قابلیت کاربرد علیه انواع اهداف دریایی دارد، سامانه‌های موشکی دوزیست است. دستیابی به چنین سامانه‌هایی مستلزم دستیابی به دانش طراحی، ساخت و بهره‌برداری از این سامانه‌هاست. قریب یک قرن از شروع پژوهش‌ها برای توسعۀ سامانه‌های موشکی دوزیست می‌گذرد و امروزه، تنوعی از این سامانه‌ها در اختیار ارتش‌های کشورهای گوناگون قرار دارد. تاکنون در کشور ما هیچ کتابی به زبان فارسی در حوزه طراحی، ساختار و سایر حوزه‌های مرتبط با تحقیق و توسعه سامانه‌های موشکی دوزیست منتشر نشده است. همچنین، ورود به عرصه توسعه این سامانه‌ها مستلزم وجود دانش مدون هم برای آموزش متخصصان و هم برای پژوهش است. ازاین‌رو، مؤلف به‌منظور برداشتن گامی در بومی‌کردن دانش طراحی این سامانه‌ها و فراهم‌آوردن بستر آموزش نیروی انسانی در این حوزه، این کتاب را تألیف کرده است.


در این اثر، بیشترین استفادۀ ممکن از منابع در دسترس، به‌ویژه منابع روسی صورت گرفته است. بدون‌شک دانشمندان روسی در این زمینه جزو پیشگامان به‌شمار می‌روند و مؤلف نیز با توجه به آشنایی به منابع روسی، این منابع را در اولویت قرار داده است. تلاش شده که در این اثر، به موضوعات گوناگون مرتبط با ساختار، اصول عملکرد و طراحی سامانه‌های موشکی دوزیست و به‌ویژه خود موشک دوزیست توجه شود.


همچنین، با ارائه روندنما برای طراحی این سامانه‌ها، زمینه برای پژوهش و توسعه در این حوزه فراهم خواهد شد. از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این اثر، یکپارچه‌سازی موضوعات مختلف از جمله شناسایی ساختار، معرفی و ارائه مدل ریاضی مدون برای برخی زیرسامانه‌های اصلی، شامل سامانه‌های پیشرانش، مدل ریاضی حرکت وسیله در محیط‌های مختلف و ارائه روندنمای طراحی مفهومی برای این سامانه است. مشابه این اثر یا بخش‌هایی از آن در زبان انگلیسی وجود ندارد و هیچ‌یک از منابع روسی‌زبانی که تاکنون منتشر شده‌اند نیز جامعیت اثر حاضر را ندارند. تمام شکل‌ها و جداول فاقد مرجع، حاصل کار نویسنده است.


بدون‌شک گذشت زمان و افزایش تجربۀ مؤلف در این حوزه می‌توانست اثر پربارتری پیش روی مخاطبان قرار دهد؛ اما فقدان مراجع فارسی در این حوزه، مؤلف را بر آن داشت تا به انتشار اثر، هرچند با کمی و کاستی رضایت دهد. به‌منظور امکان استفاده از کتاب به‌عنوان منبع تدریس، تلاش شده فصل‌بندی و محتوای فصول به‌نحوی باشند که مطالب هر فصل مکمل مطالب فصول پیشین باشند؛ البته مطالب هر فصل به‌طور مستقل نیز برای کارشناسان این حوزه قابل بهره‌برداری خواهد بود. همچنین، در پایان هر فصل به فراخور محتوای آن، پرسش‌ها و مسائلی برای کمک به فراگیری بهتر مطالب ارائه شده است. هر اثر ساختۀ بشر بدون‌نقص نخواهد بود و این کتاب نیز از این اصل مستثنا نیست؛ به‌همین دلیل از بهره‌برداران محترم خواهشمندم نظرات تکمیلی و نواقص مشاهده‌شده در این اثر را به آدرس انتشارات دانشگاه اصفهان ارسال نمایند تا ان‌شاءالله در نگارش‌های بعدی مدنظر قرار گیرد.

پیشگفتار ‌أ


فصل اول: تاریخچۀ توسعه و ساختار موشک‌های دوزیست.. 1


1-1: مقدمه 1


1-2: دسته‌بندی موشک‌های دوزیست و تاریخچه طراحی، ساخت و بهره‌برداری از آن‌ها 5


1-3: بررسی تاریخچه طراحی، ساخت و بهره‌برداری موشک‌های دوزیست.. 13


1-3-1: چگونگی توسعه تسلیحات موشکی تهاجمی راهبردی ناوگان دریایی. 15


1-3-2: چگونگی توسعه تسلیحات موشکی ضدزیردریایی و ضدناو 19


1-3-3: مشخصه‌های فنی و تاکتیکی موشک‌های دوزیست موجود 44


1-4: ساختار موشک‌های دوزیست و سامانه‌های اصلی آن‌ها 55


1-4-1: طرح موشک دوزیست و پیکربندی اجزای اصلی. 59


1-4-2: ساختار سامانه‌های اصلی موشک‌های دوزیست.. 66


1-5: سرجنگی. 66


1-5-1: تصویر فیزیکی انفجار زیرآبی. 67


1-5-2: تأثیر مخرب انفجار زیرآبی. 69


1-5-3: ساختار سرجنگی‌ها 71


1-5-4: چاشنی‌ها و ابزار انفجار 75


1-6: سامانه کنترل و هدایت.. 79


1-7: سامانه‌های کمکی. 82


1-8: سازۀ موشک.. 87


1-9: پرسش‌های فصل. 88


فصل دوم: محیط عملکرد و پارامترهای تاکتیکی موشک‌های دوزیست.. 91


2-1: طرح عملکرد موشک‌های دوزیست.. 91


2-2: مشخصات و خواص اتمسفر و هیدروسفر و تأثیر آن‌ها بر موشک‌های دوزیست.. 99


2-2-1: خصوصیات اتمسفر و تأثیر آن بر موشک دوزیست.. 100


2-2-2: خصوصیات هیدروسفر و تأثیر آن بر موشک دوزیست.. 104


2-2-3: امواج دریا به‌عنوان عوامل اغتشاش هیدرودینامیکی. 111


2-3: اهداف بالقوه‌ برای موشک‌های دوزیست.. 111


2-4: پارامترهای تاکتیکی مؤثر بر موشک‌های دوزیست.. 120


2-5: تأثیر پارامترهای تاکتیکی بر ساختار و مشخصه‌های موشک.. 124


2-5-1: تأثیر پارامترهای تاکتیکی وابسته به هدف بر ساختار و مشخصه‌های موشک.. 124


2-5-2: تأثیر پارامترهای تاکتیکی وابسته به حامل موشک دوزیست بر ساختار و مشخصه‌های موشک.. 127


2-5-3: تأثیر پارامترهای تاکتیکی وابسته به فرآیند بهره‌برداری بر ساختار و مشخصه‌های موشک.. 142


2-5-4: تأثیر پارامترهای تاکتیکی وابسته به خود موشک بر ساختار و مشخصه‌های موشک.. 144


2-5-5: تأثیر پارامترهای تاکتیکی وابسته به مسیر و محیط عملکرد بر ساختار و مشخصه‌های موشک.. 147


2-6: پارامترهای تاکتیکی اصلی مؤثر بر مشخصه‌های فنی موشک‌ دوزیست.. 150


2-7: پرسش‌های فصل. 152


فصل سوم: مراحل طراحی و ساخت موشک دوزیست.. 155


3-1: نگرش سامانه‌‌ای در طراحی موشک‌‌های دوزیست.. 155


3-2: انواع سامانه موشکی‌ دوزیست و مشخصه‌های اصلی آن‌ها 170


3-2-1: سامانه‌های موشکی دوزیست هواپایه 177


3-2-2: سامانه‌های موشکی ‌دوزیست ناوپایه 184


3-2-3: سامانه‌های موشکی دوزیست زیردریایی‌پایه 189


3-3: بررسی شرایط بهره‌برداری و کاربری موشک‌های‌ دوزیست.. 194


3-4: تعامل موشک‌‌ دوزیست با سکوی پرتاب و سایر اجزای سامانه 203


3-4-1: سامانه پشتیبان زمینی. 203


3-4-2: تعامل موشک دوزیست با سکوی پرتاب.. 204


3-4-3: تجهیزات زمینی برای آماده‌سازی موشک دوزیست به‌منظور شلیک.. 212


3-5: چرخه حیات موشک دوزیست.. 216


3-6: قالب درخواست فنی طراحی و ساخت موشک‌های تاکتیکی. 227


3-6-1: الزامات درخواست فنی موشک‌های تاکتیکی. 228


3-6-2: محتوای درخواست فنی برای طراحی موشک تاکتیکی. 229


3-6-3: فراخوان برای طراحی و توسعه سامانه موشکی. 230


3-6-4: درخواست فنی و مسائل طراحی. 237


3-7: مشخصه‌ها و محدودیت‌های تاکتیکی موشک‌های‌ دوزیست.. 241


3-8: محتوای نوعی درخواست فنی طراحی موشک‌‌ دوزیست.. 248


3-9: تشریح مرحلۀ طراحی مفهومی. 249


3-9-1: مراحل فرآیند طراحی مفهومی. 249


3-9-2: بررسی فرآیند طراحی مفهومی. 253


3-10: پرسش‌های فصل. 258


فصل چهارم: فرآیند طراحی موشک‌ دوزیست.. 261


4-1: بررسی روندنماهای طراحی موشک‌‌های تاکتیکی. 261


4-2: روندنمای کلی طراحی موشک دوزیست.. 272


4-3: تعیین پارامتر‌های طراحی وسیلۀ پرنده 275


4-3-1: تعیین شکل تقریبی مسیر حرکت موشک و تفکیک آن به بخش‌های مجزا 275


4-3-2: انتخاب تعداد مراحل و پیکربندی کلی موشک.. 296


4-4: روندنمای طراحی موشک زیرسطحی. 300


4-4-1: الزامات مربوط به سامانه پیشرانش.. 305


4-4-2: طرح آیروهیدرودینامیکی موشک دوزیست.. 312


4-4-3: پیکربندی موشک دوزیست.. 318


4-4-4: ابزار پایداری و کنترل موشک دوزیست.. 320


4-5: مدل ریاضی تخمین جرم موشک دوزیست.. 322


4-6: تخمین مرکز گرانش و گشتاور ماند (ممان اینرسی) 332


4-7: نیروهای وارده بر موشک‌های دوزیست.. 333


4-7-1: نیروها و گشتاورهای وارده بر موشک دوزیست در اتمسفر (هوا) 335


4-7-2: نیروها و گشتاورهای وارده بر موشک دوزیست طی حرکت زیر آب.. 338


4-7-3: به‌کارگیری کاویتاسیون برای کاهش پسا طی حرکت موشک دوزیست در زیر آب.. 340


4-8: پرسش‌های فصل. 342


فصل پنجم: تأمین توان و انرژی موشک‌های دوزیست.. 345


5-1: مقدمه 345


5-2: سامانه تأمین انرژی و توان. 347


5-2-1: دسته‌بندی سامانه‌های پیشرانش.. 349


5-2-2: ویژگی‌های سامانه‌های پیشرانش مورداستفاده در موشک‌های ‌دوزیست.. 354


5-2-3: طرح‌های مختلف سامانه‌های پیشرانش.. 355


5-2-4: تنظیم نیروی رانش سامانه پیشرانش طبقۀ زیرسطحی موشک‌های دوزیست.. 363


5-2-5: ویژگی‌های تنظیم سامانه پیشرانش در صورت وجود دستگاه توربوپمپ.. 367


5-3: سامانه‌های مولد انرژی طبقات زیرسطحی موشک دوزیست.. 372


5-3-1: سامانه پیشرانش، کاربرد و مفاهیم اصلی. 375


5-4: ویژگی‌های سامانه‌های پیشرانش موشک‌های زیرسطحی. 380


5-4-1: موتور توربوجت آبی. 382


5-4-2: موتور سوخت جامد 391


5-4-3: موتور هیدروراکتیو با پیشران جامد واکنش‌پذیر با آب.. 394


5-4-4: موتور رم‌جت آبی با سوخت جامد واکنش‌پذیر با آب.. 398


5-4-5: موتور رم‌جت هیدروراکتیو با پیشران واکنش‌پذیر با آب همراه با توربوپمپ در قسمت دماغه موشک   401


5-4-6: تحلیل کارآیی استفاده از طرح‌های مختلف سامانه پیشرانش.. 402


5-5: پرسش‌های فصل 5. 403


فصل ششم: طراحی آیروهیدرودینامیکی موشک دوزیست.. 409


6-1: دستگاه‌های مختصات.. 409


6-2: نیروها و گشتاورهای خارجی وارده بر موشک.. 414


6-2-1: پارامترهای اصلی دینامیکی سیال؛ جرم‌های افزوده 425


6-2-2: لحاظ تغییر شکل ظاهری موشک در محاسبۀ ماتریس . 430


6-2-3: بردار برآیند نیرو و گشتاور اینرسی مایع ایده‌آل وارده بر موشک، طی حرکت پایای موشک در هیدروسفر 436


6-3: نیروها و گشتاورهای کنترلی. 439


6-4: معادلات حرکت موشک دوزیست.. 442


6-5: پرسش‌های فصل. 453


منابع.......................................................................................................... 459